CHP ( Atatürk Dönemi)

**deli-kral** · Emne: CHP ( Atatürk Dönemi) Lør mar 22, 2008 8:42 pm

16 Mart 1920'de Ýstanbul iþgal edilip Meclisi Mebusan daðýtýldý. Ancak Türk milleti Anadolu'da hem kurtuluþ savaþý veriyor, hem yeni bir siyasi rejimi kuruyordu. 23 Nisan 1920'de Büyük Millet Meclisi açýldý. Birinci baþkan Mustafa Kemal, ikinci baþkan Celalettin Arif idi. Ýlk Bakanlar Kurulu: Mustafa Kemal (baþvekil), Cami Bey (dahiliye), Celalettin Arif (Adliye), Ýsmail Fazýl (Nafia), Bekir Sami(Hariciye), Adnan Bey (Sýhhiye), Yusuf Kemal (Ýktisat), Fevzi Paþa (MilliSavunma), Ýsmet Paþa (Genelkurmay), Hakký Behiç (Maliye), Rýza Nur (Maarif).

Türkiye tarihinde halk hükümeti dönemi baþlamýþtýr. Mecliste iki grup vardý. 1.Grup Cumhuriyetçilerden, 2.Grup Hilafetçilerden meydana geliyordu. 1920 ile 1923'de cumhuriyetin ilanýna kadar geçen dönem meclis yönetimi ne meþruti, ne mutlakýyetçi, ne laik, ne sosyalist ne kapitalist bir yönetimdi, halk yönetimiydi ve anayasadaki devletin dini Ýslam ibaresine göre bir tür Ýslam cumhuriyeti idi.

1 Nisan 1921'deki Ýnönü zaferinden sonra mecliste gruplar birbirine girdi. Müdafaa-i Hukuk Grubu partileþmeye doðru gidiyordu. 10 Mayýs 1921 toplantýsýnda Mustafa Kemal grup baþkaný oldu. Ayný zamanda meclis baþkanýdýr. Selahaddin ve Hüseyin beylerin önderliðinde 2.Grup ögrütleniyordu. Siyasi partiler þekillenmeye baþlamýþtý. Temmuz 1922'de Rauf Orbay icra vekilleri heyeti baþkanlýðýna seçilir. Basýnda ve muhalefette Mustafa Kemal'in partileþme tebebbüsleri bolþeviklikle suçlanmaktadýr. Oysa Mustafa Kemal þöyle diyerek partinin sýnýfsal deðil milli olduðunu söyleyecektir: 'Bu milletin siyasi fýrkalardan çok caný yanmýþtýr..Halk fýrkasý dediðimiz zaman bunun içinde bir kýsým deðil, bütün millet dahildir.'

8 Nisan 1923 seçimlerini Müdafaai Hukuk grubu kazandý. 9 Eylül'de 9 Umde esaslý halk nizamnamesi tüzüðü kabul edildi ki, bu fýrkanýn kuruluþ tarihidir. Halk Fýrkasýnýn amacý, Türkiye'yi tam manasýyla asri bir devlet yapmak, hiçbir fert ve cemiyete imtiyaz tanýmamaktýr.

Mustafa Kemal Paþa 11 Eylül 1923'de Ýçiþleri Bakanlýðý'na dilekçe vererek Halk Fýrkasý'ný kurdu. Kurucular Refik Saydam, Celal Bayar, Sabit Saðýroðlu, Münir Hüsrev Göle, Cemil Uybadýn, Kazým Hüsnü, Saffet Arýkan, Zülfü Bey'di. Genel Sekreter Recep Peker'di. 10 Kasým 1924'e kadar Halk Fýrkasý olan isim bu tarihte Cumhuriyet Halk Fýrkasý, Mayýs 1935'de 4. Kurultayda CHP olmuþtur.

Mustafa Kemal, karþýsýndaki istanbul basýný ve hilafetçi cepheyi alt ederek 29 Ekim 1923'de cumhuriyeti ilan eder.

Bir yýl sonra muhalefet 17 Kasým 1924'de TCF'yi, Terakkiperver Cumhuriyet Fýrkasý'ný kurar. Kazým Karabekir, Rauf Orbay, Adnan Adývar, Ali Fuat, Hüseyin Avni, Cafer Tayyar, Refet, Bekir Sami, Hüseyin Cahit, Sabit fýrka kurucularýdýr.

1925 yýlýnda Þeyh Sait isyaný çýkar. 4 Martta Takriri Sükun Kanunu çýkarýlýr, isyanýn önderleri idam edilir, bu arada 3 haziranda TCF kapýtýlýr.

15 Ekim 1927'deki 2. kurultaya kadar CHF reformlarý gerçekleþtirir. 2.Kurultayda 15-20 Ekim arasýnda Gazi Mustafa Kemal Büyük Nutuk'u okur. Tüzükte CHF'nin cumhuriyetçi, halkçý, milliyetçi siyasi bir cemiyet olduðu, fýrkanýn umumi reisinin fýrkanýn kurucusu olan Gazi Mustafa Kemal Hazretleri olduðu yazýlýr.

1930'a kadar CHP halkçýlýðý yolsuzluklarla sarsýlýnca ortaya çýkan Fethi Bey'in Serbest Cumhuriyet Fýrkasý muhalefeti halktan büyük oy alýr, ancak ayný yýl parti kendini fesheder.

10 Mayýs 1931'de 3.Kurultayda tek particilik kökleþti. 4. Kurultay 9 Mayýs 1935'deydi ve Atatürk'ün katýldýðý son kurultaydýr. Burada artýk parti devleti hakimiyeti ve katý devletçilik ilan edilmektedir. 1932'de Atatürk ile Ýnönü arasýndaki görüþü ayrýlýðý, Ýnönü ile Bayar mücadelesi ortaya çýkmýþtýr. Eylül 1937'de Celal Bayar baþbakandýr.

10 Kasým 1938'de Atatürk vefat etti. CHP kurucusu ve deðiþmez genel baþkanýydý. 26 Aralýkta Olaðanüstü Kurultay toplandý. Ýsmet Ýnönü genel baþkan oldu, ayný zamanda cumhurbaþkaný seçildi. Ýnönü, partiyi 1950'ye kadar milli þef olarak iktidarda tuttu.
_________________